Een cedille (via Frans cédille uit Spaans cedilla, verkleinwoord van ceta, de letter 'z') is een Latijns diakritisch teken dat onder andere in de spelling van het Albanees, het Catalaans, het Frans, het Portugees en het Turks wordt gebruikt. De cedille is een haakje dat onder een letter wordt geplaatst, vaak een medeklinker.
Van oorsprong was de cedille een z die achter de c werd geschreven. De z leek meer op een ʒ. Deze ʒ werd later onder de c gezet, waarbij deze het bovenste streepje verloor. In het Nederlands wordt de cedille gebruikt in leenwoorden zoals de zelfstandige naamwoorden façade en reçu, persoonsnamen zoals François en plaatsnamen zoals Curaçao.
Een verwant diakritisch teken is de komma, deze wordt vaak verward met een cedille. In het Roemeens komt een komma onder de s en t voor. Het Lets kent een komma onder k, l en n en het Lijfs ook onder d, g, r en t. Er zijn codes in Unicode opgenomen voor deze Baltische letters, maar om historische redenen is "cedille" (Engels: cedilla) gebruikt in de naamgeving.
Romaanse talen
In het Frans, het Catalaans en het Portugees komt de cedille alleen voor onder een c die gevolgd wordt door een a, o of u, en geeft dan aan dat deze c niet als een k maar als een s moet worden uitgesproken. Voorbeelden uit het Frans zijn:
- ca = /ka/ (cadeau)
ça = /sa/ (ça va?) - co = /ko/ (comédie)
ço = /so/ (garçon) - cu = /ku/ (culture)
çu = /su/ (reçu)
Turkse talen
In het Turks en Azerbeidzjaans wordt de cedille gebruikt onder de c en de s. De ç staat voor de [tsj] zoals in Tsjechië (IPA: tʃ) en de ş voor de [sj] in sjouwen (IPA: ʃ). Een c zonder cedille geeft de klank [dzj] zoals in jeans (IPA: ʤ) aan en de s zonder cedille de sisklank zoals die ook in sissen voorkomt. In de Turkse en Azerbeidzjaanse alfabetten nemen ç en ş een eigen plaats in.
Unicode
Losse cedilletekens in Unicode:
| code | teken | naam |
|---|---|---|
| 00B8 | ¸ | spatiërende cedille |
| 0327 | (◌̧) | combinerende cedille |
Letters met cedille in Unicode:
| codes | letters | naam | gebruik |
|---|---|---|---|
| 00C7 00E7 | Ç ç | c met cedille | |
| 1E08 1E09 | Ḉ ḉ | c met cedille en aigu | |
| 1E10 1E11 | Ḑ ḑ | d met cedille | Lijfs, wordt normaal getoond met een komma |
| 0228 0229 | Ȩ ȩ | e met cedille | |
| 1E1C 1E1D | Ḝ ḝ | e met cedille en breve | Hebreeuwse transliteratie |
| 0122 0123 | Ģ ģ | g met cedille | Lets, er zijn verschillende gliefvarianten |
| 1E28 1E29 | Ḩ ḩ | h met cedille | |
| 0136 0137 | Ķ ķ | k met cedille | Lets, wordt normaal getoond met een komma |
| 013B 013C | Ļ ļ | l met cedille | Lets, wordt normaal getoond met een komma |
| 0145 0146 | Ņ ņ | n met cedille | Lets, wordt normaal getoond met een komma |
| 0156 0157 | Ŗ ŗ | r met cedille | Lijfs, wordt normaal getoond met een komma |
| 015E 015F | Ş ş | s met cedille | Turks, Azerbeidzjaans |
| 0162 0163 | Ţ ţ | t met cedille | Semitische transliteratie |
- De Unicode-standaard, versie 17








