De zachte haren van de vacht zijn gerangschikt in clusters van 5 tot 20 vezels. De ondervacht bestaat uit fijne (diameter = 10–25 μm) en dikkere haren (25–50 μm), die elk in dwarsdoorsnede afgeplat zijn en een korrelige of amorfe structuur hebben. De dekharen (25–30 mm) zijn het dikst (diameter = 60–85 μm) en hebben een ronde of ellipsoïde dwarsdoorsnede. Hamsters ruien één keer per jaar. De snorharen (lengte: 32–65 mm) zijn bijzonder talrijk op de bovenlip, waar ze in 4–5 duidelijke rijen van ongeveer 30 aan elke kant gerangschikt zijn. Daarnaast bevinden zich twee tastharen boven elk oog, één tussen elk oog en oor, en andere op de voorpoten.^[2]

• 
  zijaanzicht schedel
• 
  onderzijde schedel
• 
  bovenzijde schedel
• 
  onderzijde voorpoot
• 
  onderzijde achterpoot

De robuuste, zware schedel is licht gebogen, waarbij het achterhoofd onder een hoek van 45° afloopt vanaf de prominente kam die in de lengte over het midden van de hersenpan loopt naar de uitstekende knobbels die van bovenaf zichtbaar zijn. De snuit is zeer zwaar, duidelijk breder dan diep in het midden, de neusbeenderen zijn lang en trapeziumvormig, en de ruimte tussen de ogen is smal. De prominente wenkbrauwbogen lopen naar achteren door tot aan de kam en versmelten bijna met de wandbeenderen, waardoor een groef met verhoogde randen ontstaat. De jukbeenderen zijn zwaar en lopen geleidelijk uit. Het voorste oogkasgat is spleetvormig, breder aan de bovenzijde dan aan de onderzijde. De onderkaak is slank met een opvallend gebogen opstijgend deel en opvallende uitsteeksels. De tandformule van de volwassen hamster is 1.0.0.31.0.0.3 × 2 = 16, dat wil zeggen een snijtand, geen hoektanden en valse kiezen, en drie ware kiezen in elke helft van de bovenkaak, en eveneens in elke helft van de onderkaak. Dit is net als bij de meeste andere Muroidea. .De kronen van de onderste snijtanden (10-12 mm) zijn duidelijk langer dan die van de bovenste snijtanden (4 mm) en reiken tot dicht bij de basis van het ravenbekuitsteeksel. Het kaakgewricht laat alleen voorwaartse en achterwaartse beweging van de onderkaak toe. De kaakverbinding verbeent zelfs bij volwassenen niet, waardoor onafhankelijke beweging van elke kaak mogelijk is. De positie van de bovenste en onderste snijtanden ten opzichte van elkaar kan daarmee sterk variëren. De bovenste kiesrijen lopen naar achteren toe parallel. De kiezen zijn laag met knobbels in parallelle rijen en een diepe groef tussen de buitenste en de binnenste knobbels. Het aantal wervels en hun gemiddelde totale lengte zijn als volgt: 7 halswervels (26,6 mm), 13 borstwervels (63,3 mm), 6 lendenwervels (52,0 mm), 3 wervels zijn vergroeid tot het heiligbeen vormen (21,3 mm) en er zijn 17 staartwervels waarvan lengte en complexiteit steeds verder afnemen. Er zijn 13 paar ribben, waarvan 4 zwevend. Het schouderblad is een relatief dun, compact bot, dat doorschijnend is in het gebied van de gewrichtsgroeven. Het bekken is hartvormig in doorsnede bij de bekkeningang en ovaal bij de bekkenuitgang. Het penisbeen bestaat uit een steel aan de basis en drie volledig verbeende uitsteeksels aan de top.^[2]

Aan weerszijden van de wangen, tussen de huid en de kauwspieren, bevinden zich rekbare wangzakken. Elke zak begint bij de lippen en loopt door tot aan het schouderblad. In lege toestand zijn ze 6-7 cm lang en 12-15 mm breed. De retractorspieren ontspringen in het gebied van de voorste lendenwervels en hechten zich vast aan de wangzak nabij het schouderblad, waardoor de wangzakken gemakkelijker geleegd kunnen worden. De slokdarm is 25-30 mm lang. De maag bestaat uit een verhoornde voormaag en een klierrijk gedeelte. De maag weegt 3 g in lege toestand en 10-11 g in volledig gevulde toestand. De darm is 4-5 keer zo lang als kop en lichaam samen, en is bij mannetjes (140 cm, 30 g) langer en zwaarder dan bij vrouwtjes (110 cm, 23 g). De lever is verdeeld in zes lobben en weegt gemiddeld 15 g bij beide geslachten, maar dit varieert per individu. Hamsters hebben geen galblaas. De galbuis ontspringt uit de leverpoort en mondt uit in de twaalfvingerige darm. De nieren wegen elk ongeveer 930 mg. De hoeveelheid niervet is afhankelijk van de individuele voedingstoestand en is met name in de herfst groot. Het strottenhoofd is maximaal 9 mm lang en heeft een buitendiameter van ongeveer 6 mm. De luchtpijp, 30-35 mm lang, splitst zich in een linker bronchus van 8 mm lang met 5-6 kraakbeenringen en een grotere rechter bronchus van 9 mm lang met 6-7 ringen. De longen wegen gemiddeld 2 g met een volume van 2,6 ml bij mannetjes en 0,8 g met een volume van 2 ml bij vrouwtjes. De rechterlong is verdeeld in vijf lobben, terwijl de linkerlong kleiner is en niet in lobben is verdeeld. Het middenrif loopt van de twaalfde rib tot het borstbeen. Het hart is 19 mm lang, 10-11 mm breed en weegt ongeveer 1,45 g bij mannetjes en 1,3 g bij vrouwtjes.^[2]

Hamsterjongen worden naakt, blind en met gesloten oren geboren. Hun tenen met klauwen zijn vergroeid, de snorharen zijn al zichtbaar en de snijtanden zijn door het tandvlees heen gebroken. Het geboortegewicht is ongeveer 4-6 gram. Op dag 2 staan de oren rechtop en op dag 4 beginnen de tenen zich te scheiden, begint het haar op de rug te groeien en zich met hun achterpoten voort te bewegen. Op dag 6 beginnen de jongen plantaardig materiaal te eten en op dag 8 kunnen ze achteruit lopen. Op dag 10-11 beginnen ze het nest te verlaten, hoewel de tenen pas op dag 13-14 vrij zijn, de uitwendige gehoorgang zich opent op dag 13-15 en de oogleden op dag 14-15. De jongen komen na 18-25 dagen in het geboortehol bovengronds en worden ongeveer tegelijkertijd gespeend. Het lichaamsgewicht bij het uitkomen was 60-80 gram bij het eerste nest en 100-130 gram bij het tweede nest. De puberteit begint bij mannetjes na 8 weken en bij vrouwtjes na 12 weken.^[2]

De Europese hamster is de grootste soort die wordt gerekend tot de onderfamilie Cricetinae waarbij volwassen dieren een kop-romplengte hebben van 20–30 cm, een staart van 4–6 cm en meestal een gewicht tussen 200 en 650 g, met uitschieters van 1 kg. Samen met het opvallende driekleurige patroon onderscheidt de Europese hamster duidelijk van andere hamstergeslachten. De buikzijde is zwart, maar de kop, rug en flanken zijn roodbruin met lichte vlekken aan de zijkanten. De goudhamster heeft een vergelijkbaar kleurpatroon, maar verschilt door zijn witachtige tot zwartgrijze buik met een dwarslopende zwarte band over de borst. Alle andere soorten (geslachten Allocricetulus, Cansumys, Cricetulus, Phodopus en Tscherskia) hebben een witte of grijze buik en missen de lichte vlekken op de flanken. Met uitzondering van de rathamster zijn ze allemaal aanzienlijk kleiner met een lichaamsgewicht tot 100 g. De rathamster heeft een lichaamsgewicht tot 240 g maar verschilt door een grijze rug en een langere staart van 40-65% van de kop-romplengte.^[2]

Cricetus is afgeleid van het Italiaanse woord criceto voor hamster, mogelijk afkomstig van het Oudgriekse κϱιξω hetgeen "ik schreeuw" betekent. Het Duitse woord hamster is afkomstig van het Oudslavische hamustro of hamestro.^[2] In het Limburgs dialect wordt de hamster korenwoof genoemd. Dat koren slaat op zijn voedsel en woof of wouf is een bijnaam voor iemand die erg inhalig is (letterlijk: "wolf"). Het is duidelijk dat dit dier een korenhamsteraar is. In het Nederlands is dit letterlijk vertaald als korenwolf.

In Nederland komt de soort enkel voor in Zuid-Limburg, maar de soort werd daar bedreigd. Aldaar wordt de soort korenwolf genoemd; deze benaming is inmiddels in heel Nederland gangbaar voor de wilde hamster. Stichting Das & Boom en Diergaarde Blijdorp hebben samen de laatste zestien korenwolven weggevangen en zijn met deze dieren en twaalf andere uit Duitsland en België een fokprogramma gestart.^[6] In 2005 is Das & Boom met het fokken gestopt en zijn de resterende dieren verhuisd naar de GaiaZOO in Kerkrade. Meer dan 900 hamsters zijn in de loop van het programma uitgezet in Zuid-Limburg. Dieren die in Nederland in het wild worden gezien, zijn zeer waarschijnlijk nakomelingen van hamsters uit dit fokprogramma.

In België (in het zuiden van de provincies Vlaams-Brabant en Limburg) stond de wilde hamster ook op uitsterven en daarom heeft het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) van de Vlaamse overheid in 2007 en 2008 hamsters uit het Nederlands kweekprogramma bijgezet op de twee locaties waar ze zeker nog voorkwamen. In 2011 beschouwde Natuurpunt de aantallen echter nog steeds als teruglopend. In 2015 was de wilde hamster praktisch uitgestorven. Enkel in Widooie, een deelgemeente van Tongeren leven nog een dertigtal wilde hamsters. De Vlaamse regering trok in 2011 een groot bedrag uit voor het behoud van de hamster. In 2016 werd door de minister van Leefmilieu 600.000 euro vrij gemaakt,^[7][8] en in 2018 kwam 800.000 euro beschikbaar om te voorkomen dat de soort in Vlaanderen uitsterft.^[9] Een groot deel van het budget gaat naar een kweekprogramma dat samen met Nederland werd opgezet. Andere kosten zijn een vergoeding voor betrokken landbouwers en kosten voor coördinatie, wetenschappelijk onderzoek en opvolging.

Als de herfst komt, dicht hij alle uitgangen met aarde. 's Winters, van oktober tot april, bevindt de hamster zich in een toestand van slaap. Dit wordt torpor genoemd. Hierbij laat de hamster zijn lichaamstemperatuur herhaaldelijk tot vlak boven het vriespunt dalen. Wanneer de temperatuur een minimumwaarde bereikt ontwaakt de hamster en wordt de lichaamstemperatuur tot op een zekere hoogte opgeschroefd. Tijdens deze korte periodieke onderbrekingen van de slaap, eten hamsters van de opgeslagen voedselvoorraad.^[4][5][10] Na de winterslaap breekt de paartijd aan. Hierbij dringen de mannetjes binnen in de territoria van de vrouwtjes, waar ze na de paartijd direct weer worden uitgejaagd.

De hamster is omnivoor, maar voornamelijk vegetarisch. De maaginhoud van dieren die op boerderijen in Polen werden gevangen, bestond voor 82% uit plantaardig materiaal (granen en groene delen van tarwe, klaproos, maïs, klaver, koolzaad, bieten, aardappelen, luzerne) en voor 13% uit dierlijk materiaal (regenwormen, slakken, insecten, kikkers, hagedissen, grondbroedende vogels, knaagdieren). In een overbevolkte populatie in Slowakije bevatte een derde van de magen dierlijk materiaal. In gevangenschap consumeerden hamsters gemiddeld ongeveer 6,75 g maïs en 5,5 g luzerne per 100 g lichaamsgewicht per dag. Hamsters leggen voedselvoorraden aan voor ongeveer 90 dagen voordat ze in de herfst tevoorschijn komen. In Oost-Slowakije werden voorraden opgegraven met een inhoud van maximaal 5 kg granen (maïs, tarwe, gerst) en wortels (suikerbiet, zuring, havikskruid, paardenbloem). Hamsters in gevangenschap hoeven niet te drinken als ze vers fruit en verse groenten krijgen aangeboden. Het kan tot wel een maand overleven op aan de lucht gedroogd voedsel. In West-Siberië concurreren hamsters om voedsel met verschillende andere zoogdiersoorten, waaronder hazen, grondeekhoorns, springmuizen en andere muizen. In de buitenwijken van Wenen verjaagden bruine ratten hamsters.^[2]

De hamster maakt deel uit van het dieet van 24 soorten roofvogels en 12 soorten vleesetende zoogdieren, waaronder verwilderde honden en katten. De verspreidingsgebieden van de steppebunzing en de gevlekte bunzing worden bepaald door de aanwezigheid van prooidieren zoals hamsters en diverse andere middelgrote steppeknaagdieren. In hamsterholen in Polen werden soorten uit negen ongewervelde orden aangetroffen: pissebedden, spinnen, mijten, dipluren, springstaarten, vliesvleugeligen, kevers, vliegen en tripsen.^[2]

De eierstokken worden actief tegen het einde van de winterslaap, waardoor de voortplantingsperiode kort na het ontwaken van de vrouwtjes kan beginnen. De eerste paringen vinden plaats in april (zelden in maart). De hamster is promiscue in die zin dat mannetjes strijden om toegang tot ontvankelijke vrouwtjes, en vrouwtjes paren met meerdere mannetjes, waarbij tot wel drie mannetjes jongen in hetzelfde nest kunnen verwekken. In gevangenschap paarden ontvankelijke vrouwtjes vaker met grotere mannetjes dan met kleinere, terwijl mannetjes meestal de voorkeur gaven aan kleinere en wendbare vrouwtjes. Het uitgebreide baltsgedrag vóór en tussen de paringen omvat vele toenaderingen en achtervolgingen door beide geslachten. Het vrouwtje rent vaak in achtjes, op de voet gevolgd door het mannetje, dat steeds luider wordende paringsroepen laat horen. Wanneer ze stopt, vindt de paring plaats, bestaande uit het bestijgen, penetratie, orgasme en samen op de zij vallen. Na de paring rent het vrouwtje weer weg, met het mannetje in haar kielzog. Wanneer het mannetje uitgeput raakt, stimuleert het vrouwtje hem door aan zijn vacht te trekken en te bijten. Deze serie gedragingen kan 3 tot 6 keer worden herhaald. Daarna kunnen de twee samen rusten en verzorgen soms elkaars vacht. De periode eindigt met het krimpen van de testikels en de laatste bevallingen vinden plaats in augustus (zelden in september). De zaadcellen hebben spitse, asymmetrische koppen, een kenmerk dat typisch is voor muizen. De draagtijd duurt 17-21 dagen. Tijdens de bevalling neemt het vrouwtje een gedeeltelijk rechtopstaande, tweebenige houding aan. Ze helpt bij de geboorte met haar tanden, bevrijdt elk jong uit de vruchtzak en bijt de navelstreng door. Een vrouwtje bracht 10 jongen ter wereld in 38 minuten, waarbij ze het nest twee keer verliet. In het wild variëren de worpen van 3 tot 15 jongen. Vrouwtjes kunnen tot drie worpen per jaar produceren. Voortplantingsvrouwtjes die vroeg in het voorjaar ontwaken, produceren meer worpen en meer nakomelingen per seizoen dan vrouwtjes die later in het voorjaar ontwaken. In Europa kregen vrouwtjes vóór 1986 meer en grotere nesten dan na 1995. Na 14 dagen gaan de ogen open en kunnen de jongen het nest verlaten. Na 18 dagen worden de jongen gespeend. Vrouwtjes die met succes drie nesten grootbrengen, spenen hun laatste jongen in september. De vrouwtjes zijn geslachtsrijp na 43 dagen, waardoor jongen uit de eerste worp vaak nog in hetzelfde jaar kunnen voortplanten.^[2]