Preventie is het voorkomen dat er problemen ontstaan, door van tevoren te handelen.

Preventie is het geheel van doelbewuste initiatieven die anticiperen op risicofactoren. Het is het handelen voordat het probleem ontstaat, of het handelen bij de eerste signalen van een zich aandienende problematiek.

Profylaxe is specifieker de preventie/het voorkómen van ziektes.

De publieke gezondheidszorg richt zich op de zorg voor de gezondheid van de samenleving als geheel, en op specifieke risicogroepen. Kenmerkend voor de publieke gezondheidszorg is, dat er sprake is van een maatschappelijke hulpvraag, en dat de zorg doorgaans preventief is.

Preventie met het oog op de volksgezondheid kan respectievelijk worden ingedeeld naar de doelgroep, de fase van de ziekte waarop men zich richt, en naar het doel van de preventie ^[1].

• Universele preventie richt zich op de gezonde bevolking (of delen daarvan) en bevordert en beschermt hun gezondheid actief. Een voorbeeld is het rijksvaccinatieprogramma.
• Selectieve preventie richt zich op bevolkingsgroepen met een verhoogd risico en voorkomt dat personen met één of meerdere risicofactoren daadwerkelijk ziek worden. Een voorbeeld is de griepprik voor ouderen.
• Geïndiceerde preventie richt zich op mensen met beginnende klachten en voorkomt dat deze klachten verergeren tot een aandoening. Een voorbeeld is een online groepscursus voor jongeren die last hebben van depressieve klachten om te voorkomen dat het een depressieve stemmingsstoornis wordt.
• Zorggerelateerde preventie richt zich op mensen met een ziekte of aandoening en voorkomt dat een bestaande aandoening leidt tot complicaties, beperkingen, een lagere kwaliteit van leven of sterfte. Een voorbeeld is een gecombineerde leefstijlinterventie voor patiënten met obesitas.

• Primaire preventie betekent dat men ervoor zorgt dat iets onaangenaams voorkomen wordt. Bijvoorbeeld: tandenpoetsen voorkomt cariës (gaatjes). Belangrijk is het erkennen wanneer dit probleem zich kan stellen zodat maatregelen getroffen kunnen worden ter voorkoming van het probleem.

• Secundaire preventie betekent dat men iets onaangenaams zo snel mogelijk wil opsporen om verergering van de toestand te vermijden. Bijvoorbeeld: borstkankerscreening voor het snel opsporen van borstkanker, zodat deze nog behandelbaar is en de persoon niet hoeft te overlijden ten gevolge van deze kanker.

• Tertiaire preventie is het trachten te voorkomen dat iets onaangenaams opnieuw voorvalt. Bijvoorbeeld: de levensstijl aanpassen na een hartinfarct om een nieuw hartinfarct te vermijden. Of het voorkomen dat de symptomen van een ziekte verergeren. Bijvoorbeeld: de levensstijl aanpassen van een patiënt met suikerziekte opdat deze minder kans heeft op schade aan het netvlies (wat veel voorkomt bij mensen met suikerziekte).

• Ziektepreventie voorkomt specifieke ziekten of signaleert deze vroegtijdig. Voorbeelden zijn screening, vaccinaties en preventieve medicatie.
• Gezondheidsbevordering bevordert een gezonde leefstijl en een gezonde sociale en fysieke omgeving. Voorbeelden zijn een gezonde schoolkantine en een beweegvriendelijke omgeving.
• Gezondheidsbescherming beschermt de bevolking tegen gezondheidsbedreigende factoren. Voorbeelden zijn kwaliteitsbewaking van drink- en zwemwater.

Preventie komt behalve in medisch verband, ook voor in psychosociale hulpverlening, in samenlevingsopbouw en in groepswerk:

• Een correct gebruikt condoom zal de overdracht van hiv verhinderen, omdat het virus niet door de latex kan dringen.
• Geld sparen/lenen. Wie genoeg geld spaart, voorkomt schulden; men kan de rekeningen betalen met gespaard geld.
• Misdaadpreventie
• Een geoefende ademhalingstechniek werkt preventief tegen allerlei stemkwalen.
• Een defensieve rijstijl voorkomt veel ongevallen door verkeersfouten van anderen. Bij defensief verkeersgedrag schat men de intentie van andere weggebruikers in, voordat men de eigen geplande handeling uitvoert.
• Veilig bouwen en goed onderhoud van woningen en panden of veilig versieren van kroegen behoort tot de brandpreventie.
• Het uitvoeren van een hielprik bij pasgeborenen stelt de arts in staat om een aantal ziekten vroegtijdig te ontdekken, en de nodige maatregelen te kunnen nemen bij vastgestelde ziekten.
• Door preventief werken kan de politie sommige criminaliteit voorkomen. De politie neemt ook deel aan buurtpreventie.
• Het toedienen van medicijnen of vitamine ter voorkoming van ziektes. Vaak wordt dan de term 'profylaxe' gebruikt. Voorbeeld is het toedienen van vitamine D, het toedienen van acetylsalicylzuur als trombocytenaggregatieremmer of een lithium profylaxe bij ernstige depressieklachten.

• Misdaadpreventie

Zoek preventie op in het WikiWoordenboek.