Sinds de negende eeuw lag op de plaats van het huidige stadscentrum van Rotterdam de nederzetting Rotta. Deze werd in de twaalfde eeuw onbewoonbaar door overstromingen van de rivier Rotte. Omstreeks 1270 werd in de Rotte een dam gelegd op de plek waar de Hoogstraat de Rotte kruist. Hieraan ontleent Rotterdam zijn naam. Rond deze dam ontstond een nederzetting waar men in eerste instantie leefde van visserij. Al snel werd het ook een handelsplaats en ontstonden de eerste havens.

Op 17 maart 1299 kreeg Rotterdam van graaf Jan I van Holland stadsrechten. In het verleden werd er algemeen van uitgegaan dat die nog datzelfde jaar, na de dood van Wolfert I van Borselen (de voogd van Jan I) en Jan I zelf, werden herroepen, maar die visie is niet meer algemeen gangbaar.^[3] Hoe het ook zij, op 7 juni 1340 verleende graaf Willem IV van Holland (opnieuw) stadsrechten. In 1358 kreeg de stad toestemming van Albrecht van Beieren om verdedigingswerken rondom Rotterdam te bouwen. Als eerste waren dat vestingsingels en houten palissades, die geleidelijk werden vervangen door een stenen stadsmuur. Begin 16de eeuw was de stenen stadsmuur rondom de hele stad voltooid.^[4]

Jonker Frans van Brederode speelde tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten tussen 1488 en 1490 voor Rotterdam een belangrijke rol. Door de oorlogen was de positie van Rotterdam als zijn uitvalsbasis in vergelijking met de omliggende steden enorm versterkt. Zo had het nabijgelegen Delft door hem vrijwel al zijn schepen verloren en Gouda de helft van de huizen. Dankzij jonker Frans werd Rotterdam definitief een stad van betekenis^[bron?] in Holland.

Tussen 1449 en 1525 bouwde men de laat-gotische Sint-Laurenskerk. In het middeleeuwse Rotterdam was dit het enige stenen gebouw. Het was een ambitieus project: Rotterdam bestond destijds uit ongeveer 1200 huizen.

In 1572 werd Rotterdam geplunderd door troepen van de stadhouder van de Spaanse koning, de Henegouwer Maximiliaan van Hénin-Liétard. In 1573 koos de stad de kant van de Nederlandse Opstand. De stad had toen ongeveer 10.000 inwoners. Aan het eind van de 16e eeuw liet Johan van Oldenbarnevelt, die van 1576 tot 1586 raadpensionaris van de stad was, de Rotterdamse haven verder uitbouwen, waarmee de grondslag werd gelegd voor de belangrijke plaats die deze stad zich in de zeehandel zou verwerven. Bij de volkstelling van 1622 was het aantal inwoners gegroeid tot ongeveer 20.000. Tegen het eind van de 17e eeuw zouden het er zelfs 50.000 zijn.

Desondanks breidde de stad zich niet uit buiten zijn wallen en singels. De min of meer driehoekige ruimte tussen Coolsingel, Goudsesingel en de Nieuwe Maas bedroeg niet meer dan 140 hectare, dus de stad raakte overbevolkt. Pas na 1825 zou zij zich buiten deze enge grenzen gaan uitbreiden.

In 1661 stichtten landverhuizers onder leiding van Arant Van Curler, die vanuit Rotterdam vertrokken waren, de stad Rotterdam in Schenectady County in de staat New York in de Verenigde Staten van Amerika. In 1942 nam zij het wapen over van het oorspronkelijke Rotterdam, samen met het motto 'Sterker door strijd'.^[relevant?]

Van de 17e tot de 19e eeuw voeren vele Nederlandse schepen met slaven van Afrika naar Suriname en de Nederlandse Antillen, waar deze werden geruild voor goederen die onder meer naar Rotterdam werden verscheept.^[5] In deze trans-Atlantische slavenhandel speelde onder andere de Rotterdamse firma Coopstad en Rochussen, na de Middelburgsche Commercie Compagnie de grootste slavenhandelsmaatschappij van Nederland, een rol.^[6]

Zie ook de sectie "Groei" op de pagina over de gemeente Rotterdam.

In de 19e eeuw werd de positie van Rotterdam als internationale haven bedreigd door de verzanding van de voornaamste verbindingen met zee, eerst het Scheur en daarna de Brielse Maas. Om dit probleem het hoofd te bieden werd tussen 1827 en 1830 onder koning Willem I (waarschijnlijk aanvankelijk "om met deze verbinding tusschen de marinewerf te Rotterdam en de oorlogshaven Hellevoetsluis de belangen van de oorlogsvloot te dienen")^[7] door het eiland Voorne het Voornse kanaal gegraven, tussen Rotterdam en Hellevoetsluis. Naarmate de grootte der zeeschepen in de 19e eeuw meer en meer toenam, bleek dit kanaal evenwel niet aan de behoeften te voldoen. Ingenieur Pieter Caland ontwierp een ambitieus plan voor een nieuwe verbinding met de Noordzee. In 1866 werd begonnen met de uitvoering hiervan. Tussen 1866 en 1872 werd de Nieuwe Waterweg gegraven. Hierdoor ontstond samen met het Scheur en de Nieuwe Maas, een directe scheepvaartverbinding tussen Rotterdam en de Noordzee bij de Hoek van Holland. Na het openstellen van de Nieuwe Waterweg begon de onstuimige groei van Rotterdam. Er werden verschillende nieuwe havens aangelegd, waardoor de werkgelegenheid enorm toenam. Dit trok arbeiders uit alle windstreken aan.

Stadsgroei 1860–1914

[bewerken | brontekst bewerken]

De stad werd op twee manieren uitgebreid: door annexatie van een aantal omliggende gemeenten en door de bouw van veel nieuwe wijken. De eerste golf van annexaties vond plaats aan het einde van de negentiende eeuw met Delfshaven (1886), Kralingen, een deel van Overschie en Charlois in 1895.

De havens werden in hoog tempo uitgebreid, onder invloed van mensen als Lodewijk Pincoffs en G.J. de Jongh. Steeds meer havens werden aangelegd, zoals de Rijn-, de Maas-, en de Waalhaven. Aangetrokken door de werkgelegenheid die hieruit voortvloeide, verhuisden veel boeren, vooral uit Noord-Brabant, naar de stad. De heersende landbouwcrisis versterkte dit effect. Voor de nieuwkomers werden snel rijen goedkope woningen in elkaar gezet, vooral op zuid, op de linker-Maasoever, die daardoor al snel de boerenzij werd genoemd. Tussen 1880 en 1900 groeide de bevolking snel van 160.000 naar 315.000.

Het centrum van Rotterdam kreeg ondertussen steeds meer allure. De stadswallen waren al enige tijd daarvoor afgebroken, maar de vesten en singels, die eveneens deel uitmaakten van vroegere verdedigingswerken, lagen er nog. Deze werden rond deze tijd grotendeels gedempt om meer ruimte te maken, onder meer voor het sterk toegenomen verkeer. Ook de Binnenrotte wordt gedempt, voor de aanleg van het Luchtspoor. Havenbaronnen en gemeente investeerden in prestigieuze gebouwen. Zo werd in 1879 werd de luxe winkelgalerij De Passage geopend. En in 1908 opent het bijzondere Station Hofplein en Café Loos aan het drukke vooroorlogse Hofplein. Ook de stadsuitbreiding gaat door. Aan het einde van de 19e eeuw begon de bouw van het Oude Westen, het Oude Noorden en Crooswijk. Vanaf 1900 begint de bouw van Middelland en het Nieuwe Westen.

Zie Nederland in de Tweede Wereldoorlog en Duitse aanval op Nederland in 1940 voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Alles veranderde op 14 mei 1940. Nederland was op dat moment al vijf dagen in oorlog. Reeds op de eerste dag landden er vele Duitse parachutisten en luchtlandingstroepen rond Rotterdam-Zuid. Ook het Noordereiland was bezet. Het Nederlandse garnizoen, aangevoerde infanterie en onderdelen van het Korps Mariniers hielden echter de Maasoever en Maasbruggen voortdurend onder schot, waardoor het de Duitsers niet lukte om het centrum te bereiken. Na enkele dagen hevige gevechten rond de brug stuurden de Duitsers in de ochtend van 14 mei een onderhandelaar. Er werd gedreigd met de vernietiging van de stad. De Duitsers bleken weinig geduld te hebben: om het verzet te breken besloten de nazi's hun dreigement uit te voeren.

Het bombardement op Rotterdam, dat vroeg in de middag plaatsvond, duurde slechts een kwartier, maar de vernietigende uitwerking, mede door de brand die ontstond, was gigantisch. Meer dan 24.000 woningen werden in de as gelegd. Ongeveer 800 mensen vonden de dood en 80.000 Rotterdammers werden dakloos. Toen de Duitsers nog diezelfde middag dreigden om op dezelfde manier ook Utrecht plat te gooien, was dit reden voor de Nederlandse opperbevelhebber Winkelman tot capitulatie.^[9]

In Rotterdam was vrijwel het gehele centrum, het hart van de stad, veranderd in een smeulende puinhoop. Tegelijk met de bezetting begon ook het puinruimen. De Schie, ter hoogte van de huidige Schiekade, de Blaak en de Kolk werden gedempt met het vele puin. Ook werd het puin gebruikt voor de aanleg van de eilandjes in het zuidoosten van de Kralingse Plas en voor de bouw van het talud van de huidige Willem Ruyslaan.

Omdat de Maasbruggen, bestaande uit de oude Willemsbrug en de daarnaast gelegen spoorbrug, niet vernield waren, bleven de weg- en spoorwegverbindingen tussen beide stadsdelen intact. Op 14 februari 1942 werd daarnaast de Maastunnel, waarvan de bouw was begonnen in 1937, geopend. Het was de eerste autotunnel van Nederland.

Tijdens de bezettingstijd volgde ook de laatste grote annexatieronde. In 1941 werden in één klap de gemeenten Hillegersberg, Schiebroek, het resterende deel van Overschie, Kralingseveer en IJsselmonde bij Rotterdam gevoegd.

Op 31 maart 1943 bombardeerden de geallieerden bij vergissing een deel van Delfshaven, waarbij nog eens 417 mensen stierven en 400 gewond raakten.^[10] Ook de Hongerwinter (1944–1945) kostte in Rotterdam vele levens.

De gevolgen van de Jodenvervolging in Rotterdam zijn door de gemeentelijke herindelingen, de bombardementen en de vele rondtrekkende vluchtelingen moeilijk cijfermatig in kaart te brengen. Geschat wordt dat van de meer dan 11.000 'volljuden' en 'halbjuden' die bij aanvang van de bezetting werden geteld er slechts 1.400 de vervolging en het overige oorlogsgeweld hebben overleefd.^[11] Tussen 30 juli 1942 en 22 april 1943 werden in acht transporten 6.790 mensen via Loods 24 gedeporteerd. In 1993 werd door burgemeester Bram Peper bij de herinneringsmuur aan de Stieltjesstraat hiervoor een plaquette onthuld en in 2013 werd het Joods Kindermonument onthuld.

Op 10 en 11 november 1944 werd een grote razzia gehouden, waarbij circa 50.000 mannen tussen 17 en 40 werden weggevoerd. Op de avond voor de razzia werd Rotterdam omsingeld door 8000 Duitse soldaten en werden alle belangrijke bruggen en pleinen bezet en het telefoonverkeer afgesloten. Een belangrijke verzamelplaats was De Kuip. De razzia werd systematisch uitgevoerd, waardoor ontsnappen nauwelijks mogelijk was. Van de opgepakte Rotterdamse en Schiedamse mannen vertrokken er circa 20.000 te voet richting Utrecht, 20.000 werden met rijnaken afgevoerd en 10.000 per trein. Van hen werden circa 10.000 man tewerkgesteld in het oosten van Nederland, de rest ging naar arbeitslagers in Duitsland.

Na de oorlog begon de wederopbouw langs de lijnen van het Basisplan voor de Wederopbouw van Rotterdam. In een drang naar vernieuwing en modernisering werden veel beschadigde gebouwen niet hersteld, maar gesloopt, zoals het gebouw van de Bijenkorf van Willem Dudok.

In de jaren vijftig was de wederopbouw in volle gang. Rotterdam kreeg het imago van 'werkstad' en ontwikkelde zich tot een toonbeeld van moderniteit. In 1953 vond de opening van de Lijnbaan plaats, de eerste autovrije winkelstraat in Europa. Het vooruitstrevende ontwerp trok internationaal veel aandacht. Het nieuwe Centraal Station kwam in 1957 gereed, met ernaast het op dat ogenblik hypermoderne Groothandelsgebouw uit 1953.

Ter leniging van de woningnood stampte de gemeente in hoog tempo enkele nieuwe wijken met veel flats uit de grond, zoals Pendrecht, Zuidwijk, Lombardijen, Ommoord en Zevenkamp.

Nadat de oorlogsschade aan de havens is hersteld, ontstaan snel plannen voor nieuwe havengebieden. Die worden vooral steeds dichter bij de zee aangelegd. Achtereenvolgens realiseerde men het Botlekgebied, Europoort en de Maasvlakte. Onder andere met enorme tankopslagcapaciteit voor ruwe olie. In Pernis, Rozenburg en verder westwaarts verrezen grote raffinaderijen. De havenactiviteiten groeien zo snel dat de Rotterdamse haven in 1962 de grootste haven van de wereld werd.

In 1960 begon de aanleg van de Rotterdamse metro, die in 1968 geopend werd als eerste metro in Nederland. Hiermee werden de wijken 'op zuid' verbonden met het centrum. Ter gelegenheid van de Floriade richtte men in 1960 de Euromast op. Samen met het beroemde beeld 'De verwoeste stad' van Ossip Zadkine werd de Euromast een symbool van het naoorlogse Rotterdam. In 1970 werd de Euromast verhoogd door de toevoeging van een Space Tower, waarmee de totale hoogte op 185 meter kwam. In 1970 vond ook de opening van de nieuwe Ahoy-hallen plaats, naast winkelcentrum Zuidplein.

Mede door nieuwe bebouwing op het Weena kreeg Rotterdam in de jaren negentig een skyline met diverse wolkenkrabbers. Het in 1991 geopende gebouw Delftse Poort werd met 151 meter de hoogste wolkenkrabber van Nederland. In 1993 verdween door de opening van de Willemsspoortunnel het Luchtspoor uit het centrum van Rotterdam. Met de voltooiing van de Erasmusbrug in 1996 kreeg Rotterdam een nieuw symbool.

Ook de haven blijft doorgroeien, met de opening van de Tweede Maasvlakte in 2013. Nieuwbouw in de stad gaat ook door. Zo opent in 2021 Depot Boijmans Van Beuningen, het eerste voor het publiek toegankelijke kunstdepot ter wereld. En in 2022 opent de Zalmhaventoren, met 215 meter nu de hoogste wolkenkrabber van Nederland. Tot 2050 is het plan om 48 nieuwe wolkenkrabbers te bouwen.^[12]

Topografisch kaartbeeld van de gemeente Rotterdam, per september 2018 (terrein op basis van luchtfoto medio 2015; gebouwen en wegen november 2016).

Rotterdam ligt centraal in de Stadsregio Rotterdam en grenst met de klok mee aan de gemeenten Westland, Maassluis, Vlaardingen, Schiedam, Midden-Delfland, Delft, Pijnacker-Nootdorp, Lansingerland, Zuidplas, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel, Ridderkerk, Barendrecht, Albrandswaard, Nissewaard en Voorne aan Zee.

Grote plaatsen in de directe omgeving zijn Dordrecht, Delft, Zoetermeer en Spijkenisse. Het metropolitane gebied telt zo'n 1,6 miljoen inwoners.

Rotterdam wordt vaak aangeduid als Maasstad, en in de stad treft men vele verwijzingen naar de rivier de Maas (Maasboulevard, Maasgebouw, Maasbrug, Maastunnel, Maastoren). Dit zijn historische verwijzingen, want de Maas die bij Maastricht stroomt, stroomt niet meer door Rotterdam.

Tot ongeveer 1870 stroomde de Maas via wat nu de Afgedamde Maas is naar de Waal bij Woudrichem, om zo samen de Merwede te vormen. De Merwede stroomde via de Beneden-Merwede naar Dordrecht en splitste zich daar in Oude Maas en Noord, deze laatste wordt later samen met de Lek de Nieuwe Maas. Ten westen van Rotterdam kwamen (en komen) Oude en Nieuwe Maas samen om zo via een dubbele monding rondom het eiland Rozenburg als Scheur en Brielse Maas in de Noordzee te komen. Het water dat toen door het centrum van Rotterdam stroomde, bevatte meer dan de helft van het totale Maaswater en op basis daarvan kan Rotterdam zich best Maasstad noemen.

In de periode 1861–1874 werd de Nieuwe Merwede gegraven voor een betere afvoer van de Waal, en daarmee ging het merendeel van het water van de Merwede, en dus van de Maas, niet meer via Dordrecht en Rotterdam naar zee, maar via het Haringvliet. De Nieuwe Maas werd hierdoor voornamelijk afvoer van de Lek.

Uiteindelijk werd in verband met regelmatige overstromingen in het Land van Heusden in 1904 de Bergsche Maas gegraven en de vroegere Maas tussen Heusden en Woudrichem afgedamd. Hierdoor kon in principe het Maaswater Rotterdam niet meer bereiken en wordt sindsdien de Nieuwe Maas alleen door Rijnwater gevoed, terwijl het Maaswater geheel via het Haringvliet naar zee gaat.^[13]

Zoals heel het vasteland van Nederland, heeft ook Rotterdam een gematigd zeeklimaat met koele zomers en zachte winters. In de zomer liggen de gemiddelde temperaturen veelal onder de 20 graden, terwijl de gemiddelde temperatuur 's winters niet vaak onder het vriespunt zal duiken. De nabijgelegen Noordzee tempert de temperatuur, waardoor er zelden extremen voorkomen. Wel zorgt de Noordzee voor een vochtig klimaat. Neerslag valt er in elk jaargetijde, maar het voorjaar is duidelijk droger dan het najaar.

Rotterdam behoort tot de meest klimaatkwetsbare steden van Europa vanwege zijn ligging in de Rijn-Maasdelta en het feit dat grote delen van de stad onder of nabij zeeniveau liggen. Meer dan driekwart van de stad ligt onder zeeniveau, waardoor de gevolgen van zeespiegelstijging, zware neerslag en extreme weersomstandigheden relatief sterk worden gevoeld.

Als delta- en kuststad wordt Rotterdam geconfronteerd met toenemende risico's door een stijgende zeespiegel en vaker voorkomende stormvloeden. De stad krijgt water te verwerken uit vier bronnen: de zee, de rivieren, de lucht (neerslag) en de bodem (grondwater). Deze combinatie maakt de stad extra gevoelig voor overstromingen.

Net als andere grote steden ervaart Rotterdam meer en intensere hittegolven en regenbuien. Hogere temperaturen leiden tot extra druk op de volksgezondheid, infrastructuur en energievoorziening. Terwijl de vele neerslag zorgt voor verzadigde bodems die de afwatering bemoeilijken, waardoor het rioolstelsel sneller overbelast raakt.

Voor zowel de stad als het havengebied vormen lage rivierafvoeren en zoutwaterintrusie aanvullende uitdagingen. Wanneer rivierwaterstanden dalen, kan zout zeewater verder landinwaarts het systeem binnendringen, wat gevolgen heeft voor drinkwatervoorziening, industrie en ecosystemen.

De stad staat internationaal bekend als koploper in klimaatadaptatie. Het investeert onder meer in waterpleinen, groene daken, dijkversterking, verbeterde rioleringssystemen en een klimaatbestendig havengebied. Speciale programma's streven naar een klimaatbestendige stad met bescherming tegen overstroming, vermindering van hittestress en bevordering van duurzame stedelijke ontwikkeling.

Begin 2021 telde Rotterdam een kleine 600.000 inwoners. Begin jaren zestig van de vorige eeuw waren dat er nog ruim 730.000.

Na het openstellen van de Nieuwe Waterweg in 1875 begon de onstuimige, en diverse, groei van de haven en bevolking van Rotterdam: in 25 jaar tijd groeide de bevolking met circa 200.000 inwoners. De meeste "bootwerkers" kwamen uit Noord-Brabant, Zeeland en België om in de snel groeiende haven te werken. In de jaren zestig en zeventig van de 20e eeuw kwamen veel immigranten (toen nog gastarbeiders genoemd) uit Italië, Spanje, Marokko, Turkije, Joegoslavië en Griekenland. Ook woont er een grote bevolkingsgroep van Chinezen, Surinamers, Curaçaoënaars en Kaapverdianen in de stad.

Voor het bombardement van 14 mei 1940 had Rotterdam een historisch stadsbeeld dat sterk verschilde van het huidige. Het centrum bestond uit een dicht netwerk van smalle straten, grachten en pleinen, met een mix van middeleeuwse en 19e-eeuwse bebouwing. De Laurenskerk was het belangrijkste monument, omringd door koopmanshuizen, pakhuizen en gildegebouwen. Aan de Boompjes lagen statige panden van reders en handelaren, terwijl de Coolsingel en Hofplein zich ontwikkelden tot moderne stadsboulevards met winkels, kantoren en hotels. Wijken als het Zeemanskwartier en Zuidblaak hadden een levendige havenfunctie, met kades, scheepswerven en markten.

De architectuur weerspiegelde Rotterdam als handelsstad: een mengeling van gotische kerken, classicistische gevels en laat-19e-eeuwse bouw in neostijlen. Het centrum kende ook iconische gebouwen zoals het Stadhuis, de Beurs en het Postkantoor, voorbeelden van monumentale stadsvernieuwing in het Interbellum.

Begin jaren dertig besloot een groep zakenlieden dat Rotterdam een eigen stadion moest bezitten, als antwoord op het Olympisch Stadion in de hoofdstad. Dit resulteerde in de realisatie van Stadion Feijenoord, De Kuip, in de periode 1935-1937. Er werd gekozen voor een constructie waarbij de tweede ring aan een stalen constructie hing. Daarmee was De Kuip het eerste stadion in Europa dat deze nieuwe bouw toepaste. Naar voorbeeld van het stadion van de Amerikaanse honkbalclub New York Yankees.

Het bombardement verwoestte circa 80.000 woningen en vrijwel het hele historische centrum. Slechts enkele gebouwen overleefden, waaronder de Laurenskerk, het Stadhuis en het Postkantoor. Ook andere delen van Rotterdam, zoals Delfshaven en delen van Kralingen bleven redelijk ontzien en vormen vandaag de dag een tastbare herinnering aan het vooroorlogse Rotterdam.

Zo is Delfshaven een vooroorlogse pittoreske buurt met onder meer het Zakkendragershuisje, het geboortehuis van Piet Hein en museum De Dubbelde Palmboom. Uit de Oude of Pelgrimvaderskerk aan de haven van Delfshaven vertrokken de eerste kolonisten, via Engeland, naar het Noord-Amerikaanse continent. In Delfshaven bevindt zich ook de Westzeedijk.

Stadsdelen als Cool, het Scheepvaartkwartier, het Oude en Nieuwe Westen, Kralingen, Crooswijk, het Oude Noorden en Hillegersberg zijn nog grotendeels vooroorlogse wijken met veel vooroorlogse panden en bebouwing. Het Scheepvaartkwartier en Kralingen zijn hiervan de chicste wijken van de stad, met grote, rijk gedetailleerde historische panden of (kantoor)villa's.

Langs de oevers van de Nieuwe Maas bevinden zich de Maasboulevard, het Witte Huis en de Oude Binnenhaven.

Na het bombardement lag het historische centrum grotendeels in puin. In plaats van het oude stratenpatroon te herstellen, koos de stad voor een radicaal moderne aanpak. Het Basisplan van stadsarchitect Willem Gerrit Witteveen, en later het aangepast plan van Cornelis van Traa, vormden de leidraad voor een open, functionele stad met brede verkeersassen, moderne infrastructuur en ruimte voor handel en bedrijvigheid.

De wederopbouw begon met iconen zoals het Groothandelsgebouw, symbool van economische herleving, en de Lijnbaan (beide 1953), het eerste autovrije winkelgebied ter wereld. De stad werd een laboratorium voor moderne stedenbouw, met hoogbouw, rechte straten en scheiding van functies. In de jaren 60 en 70 volgden grootschalige projecten zoals het Europoortgebied, dat de haven tot wereldformaat bracht.

Hoewel de wederopbouw Rotterdam een modern gezicht gaf, bleef kritiek bestaan op het verlies van historische charme. Vanaf de jaren 80 kwam meer aandacht voor architectonische kwaliteit en stedelijke beleving.

Zie Lijst van hoogste gebouwen van Rotterdam voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De keuze voor moderne wederopbouw gaf Rotterdam een uniek profiel in Nederland. Waar andere steden hun historische stratenpatroon grotendeels behielden, koos Rotterdam voor ruimte, licht en functionaliteit, maar ook voor hoogbouw, waarmee de stad zich later zou profileren als Manhatten aan de Maas.

Reeds in 1928 had men al een idee hoe hoogbouw in de toekomst er uit zou zie, zoals blijkt uit de voorkant van de krant Groot Rotterdam van 27 juli 1928 (6e jaarg. No. 19), maar pas decennia later kreeg die visie vorm.^[15] Vanaf de jaren 90 concentreerde de hoogbouw zich rond de Kop van Zuid en de Wilhelminapier, een stedenbouwkundigplan van Riek Bakker, waarbinnen bouwwerken als De Rotterdam (149 meter), New Orleans (160 meter) en de Maastoren (164 meter) verrezen. Een grote katalysator voor deze ontwikkelingen was de realisatie van de Erasmusbrug, geopend in 1996.

In 2022 werd de Zalmhaventoren opgeleverd, met 220 meter de hoogste woontoren van het land. Nieuwe torens rond het Hofplein, de Rijnhaven en in het Baankwartier zullen tot 2040 bijdragen aan het stadsbeeld. Zo is in 2025 begonnen met de bouw van De Sax, bestaande uit de 182 meter hoge Havana toren en 107 meter hoge Philadelphia toren. En staan ook RISE en de Codricotoren op de planning.

Deze voortdurende bouwactiviteit onderstreept Rotterdam's ambitie als internationale architectuurstad. De skyline langs de Maas vormt een symbool van vernieuwing en durf. Een erfenis van de wederopbouw die tot op de dag van vandaag voortleeft.

De gemeente zet sterk in op stedelijke verdichtingsprojecten om ruimte te creëren voor woningen, werkgelegenheid en voorzieningen binnen de bestaande stad. Deze strategie speelt in op bevolkingsgroei, duurzaamheid en het beperken van verdere uitbreiding naar buitengebieden. Enkele belangrijke projecten zijn:

• Merwe-Vierhavens (M4H) - Transformatie van voormalige havengebieden tot een innovatiedistrict met woningen, creative bedrijven en circulaire economie. Looptijd: tot circa 2035.
• Rotterdams Tij - Ontwikkeling langs de Maas met nadruk op klimaatadaptatie, groen en stedelijke woonkwaliteit. Voorheen was hier Het Nieuwe Stadion van Feyenoord voorzien. Looptijd: 2025-2035.
• Nieuw Kralingen - Nieuwe woonwijk aan de oostkant van de stad, met circa 800 woningen in een groene omgeving grenzend aan het Kralingse Bos. Looptijd: 2023-2030.
• Pols van Katendrecht - Verdere uitbreiding van Katendrecht met hoogbouw, woningen en horeca. De Codricotoren moet met 220 meter de grote blikvanger worden.^[16] Looptijd: tot circa 2035.
• De Kaai - Herontwikkeling van een voormalig Unilever-fabrieksterrein, rondom DeBrug, tot gemengd stedelijk gebied. Looptijd: 2024-2032.
• Rijnhaven - Grootschalige transformatie van het havenbekken tot een woonwijk met circa 1.500 woningen, (drijvende) parken en voorzieningen. Looptijd: 2023-2040.

Bepaalde delen van Rotterdam zijn uitgeroepen tot beschermd stadsgezicht: Blijdorp / Bergpolder, Delfshaven (met uitbreiding), Heemraadssingel-Mathenesserlaan, Kralingen-Midden, het Scheepvaartkwartier, het Noordereiland, Tuindorp Vreewijk en Waterproject.

De stad heeft een gevarieerd aanbod aan parken en groene plekken, die een belangrijke rol spelen in de leefbaarheid van de stad. Het Park, gelegen aan de Maas bij de Euromast, is een klassiek stadspark ontworpen door de landschapsarchitecten Zocher en is sinds 2011 een rijksmonument. In Kralingen ligt het uitgestrekte Kralingse Bos met de Kralingse Plas, een geliefde plek voor recreatie en watersport. Ook Trompenburg Tuinen & Arboretum, met duizenden plantensoorten, en het intieme Park Schoonoord in het Scheepvaartkwartier behoren tot de groene parels van de stad. Andere bekende parken zijn het Vroesenpark in Rotterdam-Noord en het Zuiderpark in Charlois.

Naast traditionele parken investeert Rotterdam in innovatieve groene oplossingen. Het Dakpark in Bospolder/Tussendijken is een van de grootste daktuinen van Europa, aangelegd op negen meter hoogte.^[17] De stad stimuleert ook de aanleg van groene daken en dakboerderijen, zoals de Dakakker op het Schieblok, om waterberging en biodiversiteit te bevorderen. Gemeentelijke subsidies en strengere eisen voor wateropvang dragen bij aan klimaatadaptatie. Sinds 1 januari 2020 is de eis van het waterbergend vermogen verhoogd naar 30 liter waterbergend vermogen per vierkante meter. Hierdoor wordt het rioolsysteem bij hevige regenval minder belast en is de kans op wateroverlast op straat kleiner.^[18]

Zie Brandgrens Rotterdam voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De omtrek van het door de Duitse aanval en de daaropvolgende branden verwoeste gebied, staat in Rotterdam bekend als de brandgrens. Rotterdam heeft na de oorlog gekozen voor vernieuwing van de binnenstad in plaats van herbouw. Lange tijd werd in Rotterdam de wederopbouw gevierd op 18 mei, de dag waarop de stadsarchitect opdracht kreeg een ontwerp voor de wederopbouw te maken.

Het oude centrum is verdwenen en anders dan in de meeste steden is de band met het verleden nauwelijks zichtbaar in de bebouwde omgeving. Het gemeentebestuur besloot in 2006 dat de brandgrens blijvend zou worden gemarkeerd met behulp van fraai vormgegeven lampjes in het plaveisel: de brandgrens als plaats van herinnering. Voor de markering werd een prijsvraag uitgeschreven. In mei 2009 is het eerste deel van de markering opgeleverd. In mei 2010 was het ruim 12 km lange lint voltooid.

In 2007 en 2008 werd de brandgrens incidenteel verlicht met reusachtige schijnwerpers. Meer dan honderd lampen schenen omhoog en gaven de skyline van Rotterdam een extra dimensie. Het exacte tracé van de brandgrens is in kaart gebracht door ir. Koos Hage.^[22]

Rotterdammers hebben de gewoonte bepaalde gebouwen eigen namen te geven, bijv. Koopgoot voor de Beurstraverse, Het Blaakse bos voor de Kubuswoningen, De Banaan voor de opslagruimte van het Nederlands Architectuurinstituut, De fluitketel voor Station Blaak, De gasfabriek, De stofzuiger of De Waterval voor de Centrale Bibliotheek, De harp of De zwaan voor de Erasmusbrug, Het potlood voor de Blaaktoren, etc.^[23]

Zie Rotterdam (gemeente) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het gemeentebestuur, ook wel stadsbestuur, van Rotterdam bestaat uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders (College van B&W). De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan en bestaat uit 45 leden. Het College van B&W voert het dagelijks bestuur van de stad uit. Het bestaat uit de burgemeester als voorzitter en negen wethouders.

Leefbaar Rotterdam is sinds de verkiezingen van 2022 de grootste politieke partij in Rotterdam met 10 zetels. De VVD volgt met 6, D66 en GroenLinks hebben elk vijf zetels, de Partij van de Arbeid en DENK hebben beide vier zetels. Verder bestaat de raad nog uit Volt, de Partij voor de Dieren en BIJ1 welke elk twee zetels hebben; en de SP, het CDA, 50PLUS, de CU en FVD die elk één zetel hebben.^[24]

Een coalitie bestaande uit Leefbaar Rotterdam, VVD, D66 en DENK vormt het College van B&W, voorgezeten door burgemeester Carola Schouten (CU). Zij trad in oktober 2024 aan als eerste vrouwelijke burgemeester van de stad. Leefbaar Rotterdam levert drie wethouders voor het college, terwijl de overige partijen twee portefeuilles beheren.

Zie Lijst van wijken in Rotterdam voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Rotterdam bestond tot 2014 uit veertien deelgemeentes met gezamenlijk 272 deelraadsleden en 49 bestuurders, maar als gevolg van een wetswijziging zijn deze na 28 jaar opgeheven in het kader van het terugbrengen van de "bestuurlijke druk". Hiervoor in de plaats zijn 14 gebiedscommissies gekomen, die het gemeentebestuur adviseren over buitenruimte, veiligheid en voorzieningen in de wijk. De commissies beschikken over een beperkt budget om bewonersinitiatieven te ondersteunen. De gebiedscommissies worden tegelijk met de gemeenteraad gekozen door de kiesgerechtigden in het gebied.

Rotterdam is in ten minste 23 regionale samenwerkingen vertegenwoordigd, die elk een andere samenstelling hebben, waaronder GGD Rotterdam-Rijnmond, MRDH, DCMR Milieudienst Rijnmond en Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond.^[25]

Zie Wapen van Rotterdam voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het wapen van Rotterdam toont een groen schild met een horizontale witte baan in het midden. Dit ontwerp verwijst naar de rivier de Rotte (wit) en het omliggende land (groen). Boven het schild staat een gouden kroon met vijf bladeren, symbool van stedelijke waardigheid. Aan weerszijden van het schild staan twee gouden leeuwen als schildhouders, die kracht en bescherming uitdrukken.

Het wapen wordt vaak gecombineerd met het motto Sterker door Strijd, dat na de Tweede Wereldoorlog aan de stad werd verbonden als eerbetoon aan haar veerkracht na het bombardement van 1940. Het wapen en motto zijn terug te vinden op officiële documenten, vlaggen en gemeentelijke gebouwen.

• De Van Oldenbarneveltpenning, is de hoogste gemeentelijke onderscheiding voor mensen die zeer grote verdiensten hebben gehad voor de wetenschap, de economie, de kunst en cultuur of voor het bestuur in Rotterdam. Deze penning wordt hooguit eenmaal per jaar uitgereikt.
• De Wolfert van Borselenpenning is bedoeld voor personen die activiteiten hebben ontplooid in een leidinggevende functie op verschillende terreinen van de Rotterdamse samenleving.
• De Erasmusspeld kan worden uitgereikt aan personen die zich lange tijd op sociaal, cultureel, economisch of sportief gebied verdienstelijk hebben gemaakt voor de Rotterdamse samenleving.
• Het Oog van Rotterdam kan worden uitgereikt aan Rotterdammers die bijgedragen hebben aan de verbetering van de veiligheid en de leefbaarheid in Rotterdam. Zij moeten actie hebben ondernomen om te voorkomen dat anderen schade opliepen en zonder zichzelf daarbij in gevaar te brengen. Ook moet het optreden in Rotterdam op straat zijn gebeurd. Verder mogen de kandidaten geen agent, brandweerman of bijvoorbeeld ambulancemedewerker van beroep zijn.
• De Laurenspenning is een Rotterdamse cultuurprijs, die uitgereikt wordt aan een persoon of organisatie die zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de stad Rotterdam.

Rotterdam onderhoudt diverse partner- en zustersteden én zusterhavens.^[26][27] Daarnaast is er een officieel Pact van Eeuwige Vriendschap met het Franse dorp Carla-Bayle, ter ere van de filosoof Pierre Bayle, geboren in Carla-Bayle in 1647 en gestorven in Rotterdam in 1706. Het dorp hernoemde zich om zijn nalatenschap te eren. In Rotterdam is een gedenksteen op de begraafplaats Crooswijk aan hem gewijd.

Sinds 2008 sluit Rotterdam geen nieuwe stedenbanden meer af, omdat de focus is verschoven van culturele gunsten naar economisch strategisch beleid binnen prioritaire landen zoals de Verenigde Staten, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, China en BRICT-landen.^[28] Lopende stedenrelaties werden alleen voortgezet als ze economisch of inhoudelijk waarde toevoegen, bijvoorbeeld in haventaken, klimaat of handel. Zusterbanden zonder directe toegevoegde waarde kregen lagere prioriteit.

Zie Haven van Rotterdam voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Rotterdam speelt een centrale rol in de Nederlandse economie dankzij haar strategische ligging ten opzichte van het Europese achterland. Het heeft zich mede daardoor kunnen ontwikkelen tot de grootste havenstad van het continent op het gebied van overslag van massagoederen. Aardolie neemt daarbij de eerste plaats in. Verder is Rotterdam een belangrijke containerhaven. Zo had de stad een totale goederenoverslag van 435,8 miljoen ton in 2024, inclusief 13,8 miljoen TEU-containers. Het havengebied beslaat 12.500 hectare en biedt direct en indirect werk aan circa 192.000 mensen, met een toegevoegde waarde van ongeveer 29,6 miljard euro, oftewel 3,2 procent van het Nederlands BBP.

Het Havenbedrijf Rotterdam, verzelfstandigd sinds 2004, beheert en ontwikkelt de infrastructuur met de Gemeente Rotterdam (70%) en het Rijk (305) als aandeelhouders. In 2024 bedroeg de omzet circa 882 miljoen euro, investeringen 320 miljoen euro en werkten er ongeveer 1.400 medewerkers.

De havenactiviteiten zijn geleidelijk verschoven naar de oevers van de Nieuwe Waterweg en Maasvlakte. Sinds 1985 zijn ze niet meer in het centrum van de stad te vinden. In 2013 werd ook de Tweede Maasvlakte in gebruik genomen, die 2.000 hectare extra havengebied biedt. Door in de Noordzee nieuw land te creëren kon de Rotterdamse haven zich verder ontwikkelen, hetgeen van belang was voor de regionale en Nederlandse economie. Eind 2027 moet duidelijk worden of de realisatie van een Derde Maasvlakte realistisch is.^[31] Er wordt extra ruimte gezocht voor de energietransitie en het verhelpen van het ruimte te kort in de haven.^[32]

Rotterdam is zijn positie als grootste haven ter wereld sinds 2004 kwijt. De explosief groeiende economie van China bracht Shanghai op nummer één en Singapore op nummer twee. De positie van Rotterdam ten opzichte van concurrenten Antwerpen en Hamburg als 'Gateway to Europe' bleef echter ruimschoots onaangetast.

De stad heeft zich ontwikkeld tot een belangrijk economisch centrum met een divers bedrijfsleven. Enkele multinationals hebben hun wortels in Rotterdam. Unilever, ontstaan in 1929 uit een fusie van het Rotterdamse Margarine Unie en het Britse Lever Brothers, is een van de bekendste voorbeelden. Ook Robeco, opgericht in 1929, begon in Rotterdam als pionier in vermogensbeheer. Van Oord, een familiebedrijf dat teruggaat tot de 19e eeuw, groeide uit tot een wereldspeler in baggerwerk en maritieme infrastructuur. Daarnaast is Vopak, voortgekomen uit de Rotterdamse tankopslagbedrijven van de 17e eeuw, vandaag de dag een toonaangevende speler in opslag en logistiek van vloeibare bulkgoederen. Ook Hunter Douglas, wereldmarktleider op het gebied van raambekleding, heeft een lange historie in de stad.

Naast deze historische bedrijven huisvest Rotterdam hedendaagse zwaargewichten zoals Nationale-Nederlanden, Allianz, Shell, Coolblue en innovatieve architectenbureaus zoals MVRDV. De stad is ook een broedplaats voor startups en scale-ups in technologie, duurzaamheid en maritieme innovatie, waaronder The Ocean Cleanup en Nearfield Instruments.

Rotterdam staat bekend om zijn veelzijdige horeca, die zich uitstrekt van historische cafés tot moderne concepten. Het hart van de stad, rond de Koopgoot, Lijnbaan en Markthal, vormt het bruisend centrum voor restaurants, lunchrooms en internationale keukens. Voorbeelden zijn het Stadhuisplein, de Oude Haven en het Schouwburgplein. Ook langs de Witte de Withstraat vind je een mix van bars, kunstgaleries en wereldkeukens, populair bij zowel inwoners als toeristen. Het Scheepvaartkwartier biedt een meer klassieke sfeer met hoogwaardige restaurants en terrassen aan het water, terwijl de Wilhelminapier zich profileert met moderne zaken in de schaduw van architectonische iconen zoals De Rotterdam.

Buiten het centrum zorgen wijken als Katendrecht en Delfshaven voor karakter en authenticiteit. Katendrecht, ooit een havenbuurt, is nu een culinair trefpunt met ambachtelijke bistro's en cafés. Delfshaven combineert historische charme met multiculturele eetgelegenheden.

Economisch gezien is horeca een belangrijke pijler voor werkgelegenheid en toerisme in Rotterdam. De gemeente stimuleert een gevarieerd aanbod en zet in op balans tussen levendigheid en leefbaarheid met beleid dat ruimte moet bieden voor innovatie en avondhoreca, maar ook streng toeziet op veiligheid.

Rotterdam telt anno 2025 veertien weekmarkten, verspreid over de stad. De grootste en bekendste zijn die op de Binnenrotte in het centrum (dinsdag en zaterdag) en op het Afrikaanderplein in Rotterdam-Zuid (woensdag en zaterdag). Deze markten bieden een breed scala aan producten, van verse groenten en fruit tot kleding en internationale specialiteiten.

Een belangrijke toevoeging aan het marktlandschap van de stad is de Markthal, geopend in 2014 aan de Binnenrotte. Dit gebouw combineert een overdekte markt met horeca, winkels en appartementen. De Markthal is dagelijks geopend en fungeert als toeristische trekpleister en culinair centrum, met tientallen eetgelegenheden en kraampjes onder een boogconstructie. In de beginjaren bekleedde het meer de functie van versmarkt.

Naast de traditionele markten en de Markthal kent Rotterdam ook diverse themamarkten en foodfestivals, die inspelen op trends zoals duurzame producten, wereldkeuken en lokale ambachten. Deze mix van weekmarkten en moderne concepten weerspiegelt de dynamiek van de stad.

De overheidsdiensten in Rotterdam vormen een belangrijke pijler onder de stedelijke economie en publieke dienstverlening. Centraal staat de Gemeente Rotterdam, gevestigd aan de Coolsingel. Verspreide publiekslocaties bieden inwoners toegang tot uiteenlopende diensten, van burgerzaken tot stedelijke ontwikkeling. Daarnaast kent de stad een breed palet aan andere publieke instellingen. Zo zijn diverse politie-eenheden actief, waaronder de Zeehavenpolitie, die een belangrijke rol spelen in de veiligheid van stad en haven. Op sociaal terrein biedt de Ombudsman Rotterdam-Rijnmond ondersteuning aan inwoners via spreekuren en mobiele locaties. Verder zijn ook instellingen als de GGD Rotterdam-Rijnmond en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag.

De stad is een belangrijk knooppunt voor landelijke diensten. Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid beheert het regionale hoofdwegennet en waterwegen, cruciaal voor de logistieke functie van de havenstad. Op juridisch terrein speelt de Rechtbank Rotterdam een centrale rol, gespecialiseerd in (inter)nationale handels- en havenzaken. De rechtbank behandelt tevens zwaardere strafzaken die worden aangeleverd door het Landelijk Parket, dat eveneens in Rotterdam is gevestigd. Voor financiële en administratieve aangelegenheden beschikt de stad over een groot kantoor van de Belastingdienst. Deze landelijke overheidsdiensten zijn, samen met een regiokantoor van DUO, gevestigd aan de Laan op Zuid.

In de havenstad is een divers netwerk aan consulaten aanwezig die de internationale positie van de stad en het diverse karakter van de bevolkingssamenstelling versterken. In totaal zijn er ongeveer negentien diplomatieke missies afkomstig uit onder meer Afrika, Europa en Zuid-Amerika. Deze consulaten spelen een belangrijke rol in handel, cultuur en dienstverlening aan diaspora-gemeenschappen in de regio.

Rotterdam is uitgegroeid tot een van de meest dynamische toeristische bestemmingen van Nederland. Jaarlijks trekt de stad miljoenen bezoekers, aangetrokken door haar moderne architectuur, culturele diversiteit en havenkarakter. Iconen zoals de Erasmusbrug, de Markthal, Depot Boijmans Van Beuningen en de Euromast behoren tot de meest gefotografeerde plekken. Ook de Wilhelminapier met zijn wolkekrabbers en historische Hotel New York symboliseert de internationale allure van de stad.

Economisch speelt toerisme een belangrijke rol. Het draagt bij aan werkgelegenheid in horeca, retail, cultuur en genereert honderden miljoenen euro's per jaar. De gemeente zet in op duurzaam toerisme, spreiding van bezoekers over de stad en het versterken van internationale bereikbaarheid via luchthaven, trein en cruisehaven. Bekende hotelketens als Marriott, Hilton, NH, Motel One en Van der Valk hebben allen een of meerdere locaties in de stad onder verschillende merken.

Het centrum van Rotterdam vormt het grootste winkelgebied van de stad met onder andere de Koopgoot, de Lijnbaan en de Hoogstraat. In het verleden beschikte de stad ook over een historische Passage. Naast de faciliteiten in het centrum beschikt de stad over grote winkelcentra buiten het centrum, waaronder Zuidplein in Rotterdam-Zuid en Alexandrium in Prins Alexander.

Naast deze hoofdlocaties kent Rotterdam tal van kleinere winkelcentra en buurtpleinen in wijken zoals Hillegersberg, Overschie, Delfshaven, Hoogvliet en IJsselmonde. Deze kernen vullen een belangrijke rol in de dagelijkse voorzieningen en sociale cohesie van de wijk.

De vaste koopavond is op vrijdag, terwijl winkels in het centrum vaker 's avonds en iedere zondagmiddag geopend zijn. Ook grote winkelcentra hanteren vaak ruime openingstijden, afgestemd op regionale bezoekersstromen.

De stad wordt ontsloten door snelwegen A13, A15, A16 en A20, die verbindingen bieden richting Den Haag, Utrecht, Breda, Antwerpen en het Ruhrgebied.

• Pernis - Vlaardingen - Schiedam - Rotterdam - Delft - Den Haag - Schiphol - Amsterdam
• Rotterdam - Delft - Den Haag
• Rozenburg - Rotterdam - Ridderkerk - Nijmegen
• Rotterdam - Dordrecht - Breda (- Antwerpen via ) ()
• Maassluis - Rotterdam - Gouda (- Utrecht via )
• Rotterdam - Barendrecht - Hellegatsplein - Knooppunt Sabina

Sinds 2010 is de gemeente bezig met de realisering van stadsroutes in Rotterdam en omstreken. De gemeente voert beleid om doorstroming en duurzaamheid te verbeteren. Belangrijke maatregelen zijn de aanleg van de Blankenburgverbinding (A24), uitbreiding van P+R-locaties, invoering van zero-emissiezones en stimulering van elektrisch vervoer. Ondanks deze investeringen blijft de verkeersdruk hoog door havenactiviteiten en stedelijke groei.

De Nieuwe Maas vormde eeuwenlang een barrière. Aanvankelijk werd het bouwen van bruggen vermeden in verband met de inherente hinder van de scheepvaart. In 1870 werd de Koninginnebrug over de Koningshaven aangelegd. Pas in 1878 werd de eerste oeververbinding over de Nieuwe Maas geopend: de (oude) Willemsbrug. Tot de bouw van de Erasmusbrug, ruim een eeuw later, lagen er geen bruggen over de Nieuwe Maas ten westen van de locatie van deze brug. In het verlengde van de oude Willemsbrug, iets ten oosten van de Koninginnebrug, lag (en ligt) De Hef, oorspronkelijk eveneens geopend in 1878 maar in de jaren twintig van de volgende eeuw ingrijpend verbouwd.

Voor het vervoer over water speelt de haven van Rotterdam een niet te overschatten rol, naast goederen worden ook personen vervoerd. Reeds in de middeleeuwen werd met veerdiensten overgezet, roeiend en zeilend. In 1901 werden twee rederijen opgericht, die de verbinding met stoomponten gingen verzorgen. Behalve de gemeentelijke Rotterdamse Reederij Heen en Weer, met de voetveren Heen en Weer I t/m III, was er de firma K. Bohré & Co. Maatschappij tot Exploitatie van Overzetdiensten te Rotterdam, met de voetveren Padang 1 t/m 10. Naar verluidt nam deze firma het niet zo nauw met de verzorging van de schepen en het financieel bewind. In 1909 werd de pachtvergunning van Bohré ingetrokken en per 1 januari 1909 werden de diensten en de 10 schepen van Bohré overgenomen en toegevoegd aan die van de Rotterdamse gemeentelijke rederij. Daarbij kregen de schepen de namen Heen en Weer IV t/m XIII. Daarna liet de gemeente nog drie voetveren bouwen met de namen Heen en Weer XIV t/m XVI en vijf wagenveren. De eerste twee, uit 1911, bleken niet goed te werken en er werden drie betere gebouwd. Na de oorlog werden de stoomponten gemoderniseerd en van dieselmotoren voorzien. Een aantal daarvan is nog in gebruik: de Heen en Weer III (als wachtschip Fram voor Scouting in Barendrecht), de Heen en Weer X (als wachtschip Boekanier voor Scouting in Rotterdam) en de Heen en Weer XV (als varend woonschip in Hitland, sinds mei 2016 weer onder de oorspronkelijke naam).

Veerdiensten voeren tot in de jaren 60 van de twintigste eeuw onder meer tussen de Boompjes en de Nassaukade, Willemsplein en Wilhelminakade, en Veerkade en Linkerveerdam, en zo door tot aan Maassluis. De Rotterdamse metro werd geopend op 9 februari 1968 en verving de veren en de tramlijnen over de Maasbruggen. De gemeentelijke veren werden die dag opgeheven en de schepen opgelegd in de Dokhaven, Charlois.

Moderne veerdiensten varen met snellere schepen. Zo kennen we in Rotterdam de Aqualiner, die een verbinding tussen de stad en de Heijplaat verzorgt. Beeldbepalend op de rivier zijn de watertaxi's en de waterbussen. Ook de schepen van de Spido en Koninklijke Roeiers Vereeniging Eendracht halen en brengen zo nodig mensen over de rivier.

Rotterdam The Hague Airport, in de volksmond Zestienhoven (naar de polder waarin zij ligt), is de regionale luchthaven van Zuid-Holland en de derde grootste van Nederland. De luchthaven ligt ten noordwesten van Rotterdam en verwerkt jaarlijks enkele miljoenen passagiers. Het biedt voornamelijk Europese bestemmingen, waaronder steden als Londen, Barcelona, Rome, Wenen en Istanbul, evenals vakantiebestemmingen in Spanje, Griekenland en Portugal. Daarnaast zijn er seizoensgebonden vluchten naar populaire zonbestemmingen en wintersportlocaties.

De luchthaven richt zich op snelle verbindingen en gemak voor zakelijke reizigers en toeristen. Dankzij de nabijheid van Rotterdam en Den Haag is het vliegveld een belangrijk alternatief voor Schiphol. De luchthaven speelt ook een, bescheiden, rol in vrachtvervoer en is betrokken bij duurzame initiatieven, zoals het gebruik van biobrandstoffen en elektrische grondafhandeling. In 2025 verwerkte Rotterdam The Hague Airport een recordaantal reizigers; 2,4 miljoen.^[36]

Het stadsvervoerbedrijf RET exploiteert (sinds 1927) in Rotterdam e.o. trams, bussen en (sinds 1968) ook metro's. De metro heeft vijf lijnen: A, B, C, D en E. Deze laatste lijn rijdt via een geboorde tunnel en de voormalige Hofpleinlijn tussen Rotterdam en station Den Haag Centraal en is onderdeel van RandstadRail. De RET heeft 9 tramlijnen: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 en 11. Op wedstrijddagen van Feyenoord in De Kuip wordt ook een extra lijn, nummer 12, ingezet.

Per trein is Rotterdam vanaf diverse stations rechtstreeks te bereiken. Rechtstreekse bestemmingen zijn onder andere Den Haag, Leiden, Haarlem, Schiphol, Amsterdam, Utrecht, Amersfoort, Enschede, Groningen, Leeuwarden, Dordrecht, Breda, Eindhoven, Roosendaal, Vlissingen, Antwerpen, Brussel, Parijs en Londen.

Rotterdam ligt aan de HSL-Zuid, de hogesnelheidslijn die Amsterdam en Schiphol met Antwerpen verbindt. De intercity direct rijdt op dit traject in de richtingen Schiphol - Amsterdam Centraal en Breda. Met de Eurostar kan Parijs tienmaal per dag in 2:37 bereikt worden. Van vrijdag tot en met zondag is het ook mogelijk om rechtstreeks naar Marne-la-Vallée-Chessy (Disneyland Parijs) te reizen. 's Winters is Bourg-Saint-Maurice rechtstreeks bereikbaar. Deze bestemmingen zijn in de genoemde periode één keer per week op zaterdag te bereiken met de Eurostar.

Het meeste treinverkeer komt van en naar station Rotterdam Centraal aan het Stationsplein. Rotterdam Centraal werd tussen 2007 en 2013 vervangen door een nieuwe OV-terminal. In deze OV-terminal komen alle soorten van openbaar vervoer bij elkaar, te weten tram, bus, metro, Randstadrail en trein. De nieuwe terminal is gebouwd voor het verwachte reizigersaantal van 300.000 in 2030. Andere stations in Rotterdam zijn Rotterdam Alexander, Blaak, Lombardijen, Noord, Zuid en de halte Rotterdam Stadion (alleen bij evenementen). Binnen de Rotterdamse gemeentegrenzen lagen tot 1 april 2017 ook nog de stations Hoek van Holland Haven en Hoek van Holland Strand, deze werden vervangen door metrostations.

Internationaal busvervoer wordt onder andere aangeboden door het bedrijf FlixBus vanaf Rotterdam Centraal en Rotterdam Zuidpein.

De gemeente zet sterk in op deelvervoer als onderdeel van haar duurzame mobiliteitsstrategie. Het aanbod is divers en omvat deelfietsen, -auto's, -scooters en -bakfietsen, verspreid over de stad. Bekende aanbieders zijn onder andere Felyx, Greenwheels en MyWheels. Deze diensten zijn vaak gekoppeld aan applicaties en werken met flexibele huurmodellen, waardoor bewoners en bezoekers eenvoudig kunnen overstappen.

Rotterdam beschikt over een uitgebreid netwerk van fietspaden en -routes, dat de stad verbindt met omliggende gemeenten. De gemeente stimuleert fietsen via investeringen in doorfietsroutes, fietsstallingen en deelmobiliteit.

Het centrum van Rotterdam is ingericht voor voetgangers met brede trottoirs, autovrije winkelstraten en goede verbindingen naar OV-knooppunten. De gemeente zet in op loopvriendelijke openbare ruimtes, vergroening en veilige oversteekplaatsen om wandelen aantrekkelijker te maken, zowel voor bewoners als bezoekers. De vernieuwing van de Coolsingel en het Hofplein en de voorgenomen aanleg van het Hofbogenpark zijn hier bekende voorbeelden van.