Thomanerchor
Geschiedenis
Opgericht	1212
Hoofdkantoor	Leipzig
Type	Religieus jongenskoor
Media
Website	officiële site

Het Thomanerchor is een van de oudste en meest gerenommeerde jongenskooren ter wereld, opgericht in 1212 in Leipzig (Duitsland). Als onderdeel van de Thomasschule en verbonden aan de Thomaskirche, speelt het koor een centrale rol in de protestantse kerkmuziek. Vooral bekend om zijn historische band met Johann Sebastian Bach, die het koor van 1723 tot 1750 leidde als Thomascantor, geniet het Thomanerchor internationale faam voor zijn uitvoeringen van Bachs cantates en passies.

Tegenwoordig bestaat het koor uit 92 internwonende jongens tussen 9 en 18 jaar, die naast een academische opleiding aan het gymnasium een intensieve muzikale vorming krijgen. Het repertoire beslaat werken van de Renaissance tot hedendaagse composities, met een focus op de barok. Het koor treedt wekelijks op in de Thomaskirche en toert regelmatig internationaal.

De Thomaner (leden van het koor) worden geselecteerd via strenge audities, waarbij stemkwaliteit, muzikaal gehoor en schoolprestaties worden getoetst. Eenmaal toegelaten, wonen de jongens in het Thomasalumnat, een internaat in de Hillerstraße in Leipzig. Hier volgen ze lessen aan de Thomasschule, een gymnasium met een versterkt talen- en muziekprogramma. De jongste leden bezoeken een basisschool op de campus.

Het internaat is georganiseerd in Stuben (Duits voor "kamers"), waar tien jongens van verschillende leeftijden samenwonen onder leiding van een oudere leerling. Dit systeem, gebaseerd op hiërarchie en mentorschap, stelt het koor in staat om met slechts vijf leraren toezicht te houden op 90 kinderen.^[1] Elke Stube heeft afsluitbare kluisjes, individuele tafels en gemeenschappelijke voorzieningen, maar moderne afleidingen zoals televisies zijn beperkt om de focus op muziek te behouden.

Het Thomanerchor staat bekend om zijn uitvoeringen van Bachs kerkmuziek, maar het repertoire omvat ook werken van Heinrich Schütz, Felix Mendelssohn Bartholdy, en hedendaagse componisten. Het koor zingt:

• Wekelijks in de Thomaskirche:
  • Elke vrijdagavond om 18:00 uur en zaterdagmiddag om 15:00 uur een motet.
  • Elke zondag om 9:00 uur tijdens de kerkdienst.
• Op protestantse feestdagen (bv. Kerstmis, Pasen).
• Tijdens minimaal twee internationale tournees per jaar.

In de zomer hebben de jongens vakantie. Optredens vinden plaats in historische kerkkledij, die wordt onderhouden door een interne kleermakerij.

Sinds de jaren 2010 werkt het koor aan het Forum Thomanum, een project om de Bachwijk in Leipzig om te vormen tot een "muzikale campus".^[2] De plannen omvatten:

• Uitbreiding van het Thomasalumnat met een kleuterschool, basisschool en jeugdherberg.
• Nieuwe repetitieruimtes, een concertzaal en administratieve gebouwen.
• Behoud van de Lutherse kerk en historische structuren.

Het project oogst echter kritiek van alumni en muziekhistorici, die vrezen voor commercialisering en het verlies van de traditionele selectie- en opleidingsmethoden.^[3]

Het Thomanerchor werd in 1212 opgericht door Diederik van Meißen, markgraaf van Meißen, als onderdeel van het Augustiner-Chorherrenstift zu St. Thomas (Augustijner klooster van St. Thomas). Het klooster, dat volgde de regel van Augustinus, had als doel priesters op te leiden. Na de Reformatie in 1539 kwam de school onder stadsbeheer, hoewel de protestantse kerk van Saksen invloed behield.

Johann Sebastian Bach werd in 1723 benoemd tot Thomascantor en leidde het koor tot zijn dood in 1750. Onder zijn leiding groeide het repertoire aanzienlijk, met première-uitvoeringen van zijn Matthäus-Passion en Kerstoratorium. Bach had echter regelmatig conflicten met het stadsbestuur over financiële steun en de kwaliteit van de zangers – het koor telde toen slechts 16 jongens.^[4]

In de 19e eeuw moderniseerden dirigenten als Johann Friedrich Doles en Moritz Hauptmann het koor. Het oude schoolgebouw naast de Thomaskirche werd in 1877 gesloopt, waarna het koor verhuisde naar de Hillerstraße. Tijdens het Duitse Keizerrijk en de Weimarrepubliek behield het Thomanerchor zijn reputatie als toonaangevend koor, met tournees door Europa.

Tijdens het naziregime werd het koor, zoals alle jeugdorganisaties, onder druk gezet om zich aan te sluiten bij de Hitlerjugend. Dirigent Günther Ramin weerstond politieke inmenging door het religieuze repertoire te handhaven en de jongens zoveel mogelijk uit militaire dienst te houden.^[5] In 1943 werd het internaat verwoest door geallieerde bombardementen op Leipzig. Het koor week uit naar een klooster in Grimma, waar het tot het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945 bleef.

Na de oorlog herstelde het koor zich onder dirigenten als Erhard Mauersberger. Tijdens de DDR bleef het Thomanerchor een symbool van culturele continuïteit, ondanks ideologische druk. Sinds de Duitse hereniging in 1990 groeide de internationale faam, met optredens in de Verenigde Staten, Japan en Rusland. In 2021 werd Andreas Reize de 18e Thomascantor sinds Bach.

Veel voormalige leden van het Thomanerchor maakten carrière in de muziek. Enkele opmerkelijke alumni:

Het Thomanerchor inspireerde verschillende films en documentaires:

• Die Thomaner (1979, regie: Lew Hohmann) – Documentaire over het leven in het internaat.
• Das fliegende Klassenzimmer (2003, regie: Tomy Wigand) – Verfilming van Erich Kästners roman, met het koor in een bijrol.
• Paul Gerhardt – der Film (2007) – Documentaire over de protestantse traditie.

Het koor ontving diverse onderscheidingen, waaronder:

• 2002: ECHO Klassik (voor opnames van Bachs cantates).
• 2001: European Cultural Award (van de Europese Culturele Stichting).
• 1999: BILD-OSCAR (voor culturele bijdragen).
• 1985: Osaka Music Prize (internationale erkenning).

Hoewel het Thomanerchor tijdens het naziregime formeel deel uitmaakte van de Hitlerjugend, slaagde Günther Ramin erin om de artistieke onafhankelijkheid te bewaren. Historici discussiëren nog steeds over de mate waarin het koor kon weerstand bieden aan politisering.^[6]

Critici, waaronder voormalige Thomaner, uiten bezorgdheid dat het Forum Thomanum-project de elitaire selectie en muzikale excellentie van het koor zal aantasten door commercialisering. Voorstanders benadrukken juist de noodzaak van modernisering om het koor toekomstbestendig te maken.^[7]

• Altner, Stefan (1996). Thomanerchor Leipzig. Almanach 1. ISBN 3-98-043131-2.
• Wörner, Corinna (2023). Zwischen Anpassung und Resistenz. Der Thomanerchor Leipzig in zwei politischen Systemen. Olms Verlag. ISBN 978-3-487-16232-4.
• Wolff, Christoph (2000). Johann Sebastian Bach: The Learned Musician. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-04825-X.

• Officiële website
• Thomaskirche Leipzig
• YouTube-kanaal (optredens en documentaires)